„Zmieniające się Perspektywy” — historie ludzi wypędzonych.

„Zmieniające się Perspektywy” to stały projekt Fundacji Dom Pokoju, składający się z dwóch części: wystawy i warsztatów edukacyjnych. Wystawa „Zmieniające się perspektywy” prezentuje mieszkańców Wrocławia i okolic, trzech narodowości: polskiej, niemieckiej i łemkowskiej. Fotografie przedstawiają dziadków i ich wnuki, a towarzyszące im opisy opowiadają o losach ich rodzin po 1945 roku, kiedy to, na mocy Traktatu Jałtańskiego, granice przedwojennej Polski zostały przesunięte na zachód, a miliony ludzi zostało przesiedlonych. Na podstawie materiałów z wystawy prowadzone są zajęcia w szkołach, przybliżające tematykę wypędzeń.

Wystawa
    
Na wystawie opublikowanych jest między innymi sześć portretów. Dwa pierwsze przedstawiają starsze osoby z dawnych regionów przedwojennej Polski, które obecnie należą do Ukrainy. Dwa kolejne przedstawiają dwóch niemieckojęzycznych dziadków, którzy pozostali na Dolnym Śląsku po Wojnie. Kolejne postaci to Łemkowie, którzy w 1947 roku, nakazem rządu polskiego zostali przesiedleni ze wschodniej Polski m.in. na Dolny Śląsk.   

Zdjęcia prezentowane na wystawie pochodzą z pracy dyplomowej Jael Fraenkel, która w 2005 roku ukończyła studia fotograficzne na Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Hadze.
    
Wszystkie zdjęcia zostały zrobione na Dolnym Śląsku, w czasie podróży Jael z założycielem Fundacji Dom Pokoju, Edwardem Skubiszem (Holendrem polskiego pochodzenia). Podczas gdy Jael robiła zdjęcia, Edward rozmawiał z rodzinami. Na podstawie rozmów napisał opowiadania, które zostały dołączone do wystawy oraz posłużyły jako materiały edukacyjne w prowadzonych przez Fundację warsztatach.
    
Teksty i materiały edukacyjne towarzyszące wystawie zostały przygotowane przez Agnieszkę Wawrzyk, Ewę Dynarowicz i Edwarda Skubisza z Fundacji Dom Pokoju. Materiały edukacyjne znajdują się na stronie internetowej www.dompokoju.org.

Wystawa została wzbogacona o dwie dodatkowe historie; jedna  z nich opowiada o losach Armina Lufera, urodzonego w Karlowitz (dzisiejsze Karłowice), który po drugiej wojnie światowej musiał opuścić swój dom rodzinny. Druga historia dotyczy losów Milo Anstadta, urodzonego
w przedwojennym Lwowie, w rodzinie żydowskiej, która przed wybuchem drugiej wojny światowej wyemigrowała do Holandii.

Do tej pory odbyły się już trzy edycje wystawy: w Ośrodku Kultury Niderlandzkiej we Wrocławiu, w Kościele Pokoju w Świdnicy, w Sanatorium Biały Orzeł w Sokołowsku, w Kościele parafiai ewangelicko-augsburskiej p.w. św. Krzysztofa oraz w cerkwi greckokatolickiej we Wrocławiu  
    
Warsztaty
    
Na podstawie materiałów z wystawy prowadzone są warsztaty w szkołach. Opowiadanie uczniom jednej z historii sześciu prezentowanych na wystawie rodzin przybliża im tematykę wypędzeń. Prowadzący zajęcia podkreślają, że nie tylko polskie rodziny musiały opuścić swoje domy – los ten spotkał również rodziny niemieckie czy łemkowskie.
    
Organizacja warsztatów
    
Przykładowe warsztaty składają się z czterech części.
    
    1. Lekcja przybliżająca historię powojenną, a w szczególności tematykę wypędzeń. Prowadzący może przygotować zajęcia samodzielnie lub skorzystać z opowiadań i materiałów edukacyjnych znajdujących się na naszej stronie internetowej stowarzyszenia.
    
    2. W nawiązaniu do lekcji uczniowie przeprowadzają wywiady ze swoimi dziadkami (lub innymi starszymi osobami ze swojego otoczenia). Podczas rozmowy młodzież może pytać o kwestie, które ją szczególnie interesują. Pytania mogą również zostać przygotowane wspólnie w klasie.
    
    3. Lekcja, podczas której uczniowie zdają relację z przeprowadzonych rozmów, odczytują fragmenty wywiadów, pokazują zdjęcia lub pamiątki rodzinne. Prowadzący objaśnia znaczenie pojęć ‘tożsamość’, ‘własne korzenie’. Umieszczenie historii w prywatnej perspektywie ucznia przybliża i czyni bardziej zrozumiałą historię ludzi wypędzonych.
    
    4. Warsztaty można zakończyć wystawą zdjęć, pamiątek rodzinnych i tekstów, opracowanych na podstawie wywiadów przeprowadzonych przez uczniów. Dzięki wystawie większa liczba młodszych osób będzie mogła poznać tematykę wypędzeń i wpływu, jaki pochodzenie wywiera na nasze życie.

interpretacja zdjęć historycznych
przeprowadzenie dyskusji
przygotowanie wystawy
rekonstrukcja biografii
rekonstrukcja wydarzeń
zbieranie relacji świadków
zwiedzanie wystawy

Tematy

 Polityka narodowościowa na terenach włączonych do Rzeszy
 Polityka narodowościowa w Generalnej Guberni
 Ewakuacja, ucieczka, wysiedlenia („wypędzenia”), przesiedlenia cywilnych Niemców
 Powojenne migracje ludności (przymusowe i dobrowolne)
 Bilans wojny i ludobójstwa
 Tworzenie polskiej administracji i osadnictwo na Ziemiach Zachodnich i Północnych
 Pamięć o przeszłości 1945-2007

Wystawa i warsztaty nie tylko przybliżają uczniom historię ludzi wypędzonych. Są także doskonałą okazją do poznania dziejów własnej rodziny, do spojrzenia wstecz na źródła własnej tożsamości. Dla wielu młodych ludzi spotkanie z tak personalizowaną przeszłością, daleką od podręcznikowych narracji jest sporym zaskoczeniem, szansą na odkrycie wielkiego znaczenia historii i jej wpływu na współczesność.
    
Projekt pomaga również młodzieży dostrzec znaczenie kontaktu ze starszym pokoleniem. Kształtuje także postawy tolerancji i dialogu wobec innych narodowości i kultur.

 >>pobierz<< elektroniczną wersję wystawy